Hồ Quý Ly – nhân vật lịch sử đặc biệt

Theo cuốn “Họ Hồ trong cộng đồng dân tộc Việt nam” của Hồ Sỹ Giàng thì họ Hồ đã có ở Việt nam hơn 1000 năm nay đã đến đời thứ 38.

Ông tổ họ Hồ ở Việt Nam là Hồ Hưng Dật đỗ trạng nguyên xong thì được chính quyền phong kiến Trung hoa cử sang làm Diễn Châu Thái thú đời Hậu Hán (907-960). Hồ Hưng Dật sang Giao Châu trong khoảng 947-951. Làm quan một thời gian ngắn ông lui về làm trại chủ ở Hương Bào Đột nay thuộc xã Quỳnh Lâm huyện Quỳnh Lưu tỉnh Nghệ An.

Hồ Hưng Dật là quan đồng liêu với Đinh Công Trứ (thân sinh Đinh Bộ Lĩnh). Ông làm Diễn Châu Thái thú còn Đinh Công Trứ làm thứ sử Hoan Châu.

Khi Đinh Bộ Lĩnh dấy quân dẹp các sứ quân có đến gặp ông thăm dò ý kiến. Ông góp ý về kế sách thống nhất các sứ quân nhưng từ chối tham gia chính quyền rút kiếm thề: “ Vạn đại vi dân” nghĩa là vạn đời vì dân hay vạn đời làm dân.

Giòng họ Hồ sau này nhiều thế hệ đều có người nổi tiếng đỗ đạt cao. Nhiều người là danh nhân trong các lĩnh vực văn hoá quân sự và chính trị.

Trong đó đặc biệt có Hồ Quý Ly Quang Trung Nguyễn Huệ nữ sỹ Hồ Xuân Hương và… một người nữa mà ai cũng biết!

Nguyễn Huệ tên thật là Hồ Thơm hậu duệ nhánh Hồ Phi.

Hồ Xuân Hương thì quá nổi tiếng rồi tôi chỉ xin nói sơ về Hồ Quý Ly:

Hồ Quý Ly là cháu đời thứ 16 của Hồ Hưng Dật. Ông tổ bốn đời của Hồ Quý Ly là Hồ Liêm làm con nuôi cho Tuyên phủ sứ Thanh Hoá là Lê Huấn nên đổi thành Lê Liêm. Sau này Lê Quý Ly lấy lại họ Hồ là Hồ Quý Ly (1336-1407)

Quý Ly có hai bà cô đều được vua Trần Minh Tông tuyển vào cung. Một bà là Hoàng phi Minh Từ sinh ra vua Trần Nghệ Tông một bà là Hoàng phi Đôn Từ sinh ra vua Trần Duệ Tông. Nhờ có tài năng và họ ngoại thân tín Quý Ly được Nghệ Tông gả em gái là công chúa Huy Ninh và giữ chức Tể tướng. Con gái trưởng của Quý Ly là vợ vua Trần Thuận Tông.

Nhà Trần suy yếu các vua hoang dâm vô độ quý tộc sa đọa nịnh thần hoành hành nhân dân đói khổ loạn ly. Hồ Quý Ly cướp ngôi tiến hành nhiều cái cách mạnh mẽ trên các mặt quân dự chính trị văn hóa và kinh tế ví dụ:

-         Năm 1392: Làm sách  “Minh đạo” đề cao Chu công là tiên thánh xếp Khổng tử là tiên sư phê phán Nho gia tấn công hệ tư tưởng Tống Nho.

-         Năm 1395: Dịch sách “Vô Dật" trong sách Thượng thư ra chữ nôm để giảng dạy

-         Năm 1396: Dịch Kinh Thư bằng hình thức Thi Nghĩa

-         Định lại việc thi cử

-         Phát hành tiền giấy “Hội sao” bỏ việc lưu hành tiền đồng

-         Năm 1396: Sa thải tăng đạo. Ai muốn xuất gia đi tu phải qua một kỳ thi.

-         Mở thêm các trường học

-         Dời đô về Tây Giai (Vĩnh Lộc Thanh Hoá)

-         Ban hành lệnh hạn danh điền: quy định mức ruộng tối đa cho các đối tượng trong xã hội

-         Năm 1400 tổ chức thi Thái học sinh lấy 20 người trong đó có Nguyễn Trãi

Ban hành thuế thuyền buôn

-         Năm 1402: Đặt ngạch thuế đinh

-         Năm 1404: Định lệ thi Hương

-         Năm 1405: Tổ chức kỳ thi ở Bộ Lễ lấy 170 người Hồ Ngạn Thần đỗ đầu.   

Ngày nay nhiều nhà sử học đánh giá cao mặt tích cực của Hồ Quý Ly cho ông là một nhà cải cách táo bạo và hiếm có trong lịch sử Việt Nam nhằm hai mục đích: tăng cường chế độ tập quyền giải quyết mâu thuẫn kinh tế xã hội giải phóng sức sản xuất.

Tiếc thay công việc mới khởi đầu thì Minh Thành Tổ đã phát binh xâm lược. Cuộc kháng chiến kéo dài nửa năm thì cha con nhà họ Hồ bị bị giặc bắt ở núi Cao Vọng (huyện Kỳ Anh Hà Tĩnh) và đem đày ở Quảng Tây.

Cháu 11 đời của Hồ Quý Ly là Hồ Minh Đạo đậu tiến sỹ (Trung hoa) làm bố chánh tỉnh Triết Giang. Cháu 7 đời của Hồ Minh Đạo là Hồ Hán Dân đậu cử nhân niên hiệu Quang Tự năm Tân Hợi 1911 làm phủ đạo nguyên soái năm 1928 làm Lập pháp viện trưởng uỷ viên trong Chính phủ Trung hoa dân quốc. Ông Dân đã từng giúp đỡ các nhà cách mạng Việt nam tại Trung quốc tổ chức đưa thi hài liệt sỹ Phạm Hồng Thái vào nghĩa trang Hoàng Hoa Cương…

 

 

Ghi thêm: Hồ Nguyên Trừng là con trưởng của Hồ Quý Ly nhưng Hồ Quý Ly lập con thứ là Hồ Hán Thương làm người kế vị. Hồ Nguyên Trừng không bất mãn một lòng phục vụ tận tụy.

Hồ Nguyên Trừng là nhà sáng chế vũ khí. Súng “thần công” là do ông nghiên cứu chế tạo vào thời điểm thế giới đang thai nghén về súng đại bác.

Quân Minh bắt được người chế súng và nhiều khẩu thần công. Sau này quân Minh mỗi lần làm lễ tế súng thần công đều phải tế Hồ Nguyên Trừng.

huydang41bg

Chào nhà sử học PCT

Một chi tiết khá thú vị:
Năm 1904 Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đưa hai con trai là Nguyễn Sinh Khiêm và Nguyễn Sinh Cung (Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này) về làng Quỳnh Đôi Quỳnh Lưu Nghệ An (để làm gì thì sách không viết!) đã ở lại nhà ông Hồ Sĩ Tư - con trai ông Hồ Sĩ Tạo mà tương truyền ông Hồ Sĩ Tạo chính là cha ruột của ông Nguyễn Sinh Sắc.

Đọc xong bài viết trên tôi cũng định hỏi anh thêm nhưng đã thấy rồi. Một vấn đề tôi đã băn khưăn từ lâu thật may người có thể chia sẻ lại là anh Thắng . Cảm ơn anh. Chúc anh khỏe.

pcthang

Viết thêm:
Tôi không có ý định và cũng không có khả năng viết một tài liệu nghiên cứu về Hồ Quý Ly. Tôi chỉ đưa một vài tư liệu lịch sử để bạn đọc tham khảo.

Quang Trung Nguyễn Huệ và bà chúa thơ nôm Hồ Xuân Hương đều là cháu đời thứ 13 của Hồ Kha. Hồ Kha là cháu mười ba đời của ông tổ Hồ Hưng Dật.

Hoàng đế Quang Trung (Hồ Thơm) sinh 1752 mất 1792. Cha ông là Hồ Phi Phúc mẹ là Nguyễn Thị Đồng. Nhà có bốn anh chị em: Nhạc Lữ Huệ và một người em gái út.

Hồ Xuân Hương sinh sau Nguyễn Huệ đúng 20 năm (1772-1822) là con Hồ Phi Diễn cháu Hồ Phi Tích - những người khá nổi tiếng thời đó.

Một chi tiết khá thú vị:
Năm 1904 Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc đưa hai con trai là Nguyễn Sinh Khiêm và Nguyễn Sinh Cung (Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này) về làng Quỳnh Đôi Quỳnh Lưu Nghệ An (để làm gì thì sách không viết!) đã ở lại nhà ông Hồ Sĩ Tư - con trai ông Hồ Sĩ Tạo mà tương truyền ông Hồ Sĩ Tạo chính là cha ruột của ông Nguyễn Sinh Sắc.

pcthang

Gửi Thuận Nghĩa
Anh chỉ cung cấp vài tư liệu chứ không có ý định nghiên cứu sâu. Việc nghiên cứu là của các nhà sử học.
"Nhà số 10" sắp ra mắt bạn đọc he he!

thuannghia

Gửi Lão Hâm!

Anh chuyển sang nghiên cứu Lịch Sử từ khi nào vậy?
Hì hì..em vưỡn thích bút pháp của loạt chuyện Ngôi Nhà Số..hơn nhiều trong cách viết của Lão Hâm hì hì...
Nói về Hồ Quí Ly như vậy là quá sơ sài chỉ như việc cung cấp tư liệu thôi cho dù là những tư liệu khá mới mẻ.
Nhân vật Hồ Quí Ly có rất nhiều cái cực hay rất thời đại và có ý nghĩa sống còn với thời cuộc mới. Hình như ý anh muốn đề cập đến vấn đề đó nhưng không dám thì phải. Sợ quái gì cứ thẳng từng từng mà làm. Chỉ là một cách đột phá lịch sử thôi ch1ư đâu có sao.
Em ủng hộ triệt để Lão Hâm
TN