PHAN CHÍ THẮNG - Lão Hâm

Hãy nghe NGUYỄN PHAN QUẾ MAI "Nói cùng con"

Wed, 25 Mar 2009 21:00:08 +0700

NÓI CÙNG CON

Soi vào mắt con, mẹ thấy cả một trời xanh cứu rỗi
Quỳ xuống và tin, ngây thơ trong trẻo còn tồn tại trên đời
Tóc con rẽ ngôi
chỉ đường mẹ quay về thời thơ ấu
Hàng hàng ngô khoai xanh như tóc con
Bạt ngàn lúa lúa thơm như tóc con
Mẹ lại lên năm. Trò chơi trốn tìm
Đằng sau cửa nấp, mẹ tìm thấy mẹ
Tay con be bé
mở cửa thiên đàng
---
Thênh thang thênh thang tiếng con cười nói
Líu lo líu lo tiếng con hờn dỗi
Con là người lớn, mẹ là trẻ con
Trái đất thoắt vuông trái đất thoắt tròn
Ta chạy thênh thang đồng lộng lộng gió
Châu chấu cào cào hoa vàng hoa đỏ
Ta ôm nhau ngủ cùng trăng cùng sao
Hoa vàng hoa đỏ châu chấu cào cào
---
Đồng hồ báo thức
Mặt ngày vệu vạo
Rùng rùng chuyển động người vấp phải nhau
Bụi đường khói xe
cũ kỹ
nát nhàu
Con gọi mẹ về trời xanh cứu rỗi
Gột rửa khói bụi, mẹ lại lên năm
Đuổi đom đóm bay dưới trời sao trăng

15/2/2009
Thơ Nguyễn Phan Quế Mai

(ảnh lấy từ blog Quế Mai)

Thật vô lý là Nguyễn Phan Quế Mai post bài thơ này lên từ ngày 4/3/2009 mà cho đến nay, sau 20 ngày, không hề có một cái cảm nhận nào.

Thật chí lý khi nhà thơ NguyễnTrọng Tạo mang bài này vào cảm nhận trong một bài viết của Lê Công. Khi đọc cảm nhận đó, tôi bái phục anh Nguyễn Trọng Tạo. Ý tại ngôn ngoại, rất thâm thuý!

Tình mẹ dành cho con, tình con dành cho mẹ là thứ tình cảm thiêng liêng nhất. Nhà văn Hoàng Đình Quang mấy năm liền, năm nào cũng ra bắc thăm mẹ, năm nay anh cũng đang thức thâu đêm bên cạnh người mẹ già đau yếu. Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, người có bài thơ Mẹ tôi:
mẹ tôi tóc bạc răng đen
nhớ thương xanh thắm một miền nhà quê

đã không khỏi bùi ngùi khi đọc một bài tản văn tôi viết về mẹ. Hôm vừa rồi anh về quê, với người mẹ 87 tuổi của mình.

Mẹ viết về con cũng nhiều. Tôi chưa dám nói bài "Nói với con" của Nguyễn Phan Quế Mai thuộc nhóm bài hay nhất.Tôi không phải nhà nghiên cứu chuyên sưu tầm những bài thơ hay thuộc mảng đề tài này.

Tôi thích bài thơ và tự thân có nhu cầu viết về nó.

Để ví con mình như một thiên thần, Nguyễn Phan Quế Mai quỳ xuống vàtin:
Soi vào mắt con, mẹ thấy cả một trời xanhcứu rỗi
Quỳ xuống và tin, ngây thơ trong trẻo còn tồn tại trênđời

Người ta thường quỳ xuống trướcthánh thần, mong xin và tin là được cứu rỗi, Nguyễn Phan Quế Mai biết gọi con là thiên thần theo cách mà chị phát hiện ra. Chị mở đầu bài thơ bằng hình ảnh quỳ xuống. Quỳ xuống - không hề hạ mình mà là để nâng tầm của con lên thật cao.
Quỳ xuống, cái ta nhìn rõ hơn cả là đường rẽ ngôi của đứa bé. Cả bài thơ chị đã không tả mắt, môi, má của con. Nếu tôi thì thể nào tôi cũng tả cái má thơm mùi sữa mà bất kỳ người lớn nào, kể cả không phải bố mẹ, cũng nẩy sinh thèm muốn hônvào đó một cái.
Nguyễn Phan Quế Mai chỉ khai thác một vài chi tiết - đường rẽ ngôi tóc con và tay con be bé. (Chị có nói đến mắt của đứa bé, nhưng không tả nó mà ví nó như một tấm gương cho chị soi vào). Điều đó cho thấy chị biết chọn lựa và dùng chi tiết sao cho đắt nhất.

Tóc con rẽ ngôi
chỉ đường mẹ quay về thời thơ ấu
Hàng hàng ngô khoai xanh như tóc con
Bạt ngàn lúa lúa thơm như tóc con

Nguyễn Phan Quế Mai không giáo huấn, không kỳ vọng con mình sau này sẽ trưởng thành, sẽ thông minh, tài ba,thi thố với đời. Chị để cảm xúc tự nhiên chiếm lĩnh mình chứ không điều khiển cảm xúc. Ở bên con, chị như trở về với tuổi thơ mộng mơ của mình, với hàng ngô khoai xanh và bạt ngàn lúa lúa thơm. Vị thiên thần nhỏ đã thiên thần ở chỗ biến được một người trưởng thành trở lại là bé con.
Mẹ lại lên năm. Trò chơi trốn tìm
Đằng sau cửa nấp, mẹ tìm thấy mẹ
Tay con be bé
mở cửa thiên đàng

Hình ảnh "tóccon rẽ ngôi chỉ đường mẹ quay về thời thơ ấu" là phát hiện của Nguyễn Phan Quế Mai, nếu cần, chị nên đăng ký bản quyền.

Sang khổ thơ thứ hai, Nguyễn Phan Quế Mai dùng từ rất giỏi: tiếng cười thênh thang.Chị không nói tiếng cười vang vang, không nói đi đâu xa chị cũng nhớ đến tiếng con cười, mà tiếng cười tự nó thênh thang. Tiếng con hờn dỗi thì lại líu lo líu lo. Yêu đến thế là cùng, cái hờn dỗi của vị thiên thần nhỏ cũng rất đáng yêu.
Chưa kịp thú vị xong với cách diễn đạt của Nguyễn Phan Quế Mai, chúng ta đã bịchị đưa vào một khúc ngoặt khác:

Con là người lớn, mẹ là trẻ con
Trái đất thoắt vuông trái đất thoắt tròn

Cả không gian sống mênh mông bỗng trở nên huyền ảo, mọi khái niệm bỗng bị đảo lộn. Đó là vì ta đang say, đang đắm say trong hạnh phúc! Ta chạy thênh thang đồng lộng lộng gió, Châu chấu cào cào hoa vàng hoađỏ. Từ "thênh thang" được dùng lại, lần này là cho cả hai mẹ con. Chạy chán trong thiên nhiên hoang dã, hai mẹ con lăn quay ra ngủ:
Ta ôm nhau ngủ cùng trăng cùng sao
Hoa vàng hoa đỏ châu chấu cào cào

Đó là hạnh phúc ảo huyền mà đứa con mang lại cho mẹ. Khổ thơ thứ hai nhà thơ viết như một bài đồng dao, không phải vô tình, mà thực đã dụng công. Lời thơ dung dị, vần điệu ngọt ngào.

Sang khổ thơ thứ ba, khổ cuối cùng, Nguyễn Phan Quế Mai quay về với đời sống thực, hay đúng hơn là đời sống thực kéo chị trở lại. Câu thơ ngay lập tức trục trặc, khúc mắc:
Mặt ngày vệu vạo
Rùng rùng chuyển động người vấp phải nhau
Bụi đường khói xe
cũ kỹ
nát nhàu

Đời sống cơm áo gạo tiền, đời sống xô bồ, nơi mỗi người trưởng thành đều phải đối mặt và chấp nhận phải làm một phần trong đó. Tôi thích hai chữ vệu vạo được nhà thơ nữ chọn để dùng làm tính từ cho mặt ngày.

Trong cái vệu vạo đó của cuộcđời, Nguyễn Phan Quế Mai tồn tại được là nhờ:
Con gọi mẹ về trời xanh cứu rỗi
Gột rửa khói bụi, mẹ lại lên năm

Người Mẹ yêu thơ và làm thơ được cũng chính là nhờ con:
Đuổi đom đóm bay dưới trời sao trăng

Bàithơ có tên gọi là "Nói cùng con", vậy mà ta không hề nghe thấy một câu tác giảnói với con! Không hề "hãy ngoan con nhé", không hề "hãy làm người xứng đáng vớilòng mong đợi của mẹ cha", không... nói gì cả.
Nhà thơ đã cùng con hoà thành một thể, đó là cách nói hay nhất ta có thể chọn.Và cái tài của nhà thơ là ở chỗ đó.

Nguyễn Phan Quế Mai đang là một trong số những nhà thơ trẻ được chú ý. Thơ chị có chiều sâu cảm xúc, ngôn ngữ sáng tạo, tư duy độc đáo, tay nghề điêu luyện, mà bài thơ này là một ví dụ.

Tôirất vui khi viết những dòng này.
Xin cảm ơn nhà thơ đã cho tôi niềm vui đó.

Tuyết Nga - Mười thương...

Tue, 24 Mar 2009 16:38:26 +0700

Tuyết Nga - Mười thương...

Tập thơ "Hạt dẻ thứ tư" chỉ có hai mươi chín bài, tôi có nó trong tay đã mấy lần hai mươi chín ngày mà hôm nay mới dám cầm bút viết về tập thơ xinh xắn nhẹ nhàng mà nặng trĩu suy tư này.

Định viết về thơ Tuyết Nga, không hiểu vì sao trong tôi vang lên làn điệu dân ca Huế, một trong số mấy bài "Mười thương" trong kho tàng dân ca Việt Nam.

LÝ MƯỜI THƯƠNG
(Dân ca Huế)

Một thương tóc xõa ngang vai,
Hai thương đi đứng, vẻ người đoan trang
Ba thương ăn nói có duyên,
Bốn thương mơ mộng mắt huyền thêm xinh
Năm thương dáng điệu thanh thanh
Sáu thương nón Huế nửa vành nên thơ,
Bảy thương những cuộc mong chờ
Tám thương thơ thẩn bên bờ Hương Giang,
Chín thương bến Ngự sang ngang
Mười thương tà aó dịu dàng gió bay

Một thương tóc xõa ngang vai,

Tại sao tóc xoã ngang vai là cái phải thương đầu tiên? Vì sao tóc xoã ngang vai lại là tiêu chuẩn hàng đầu để được thương trong quan niệm của người xưa? Tôi không cắt nghĩa được điều này.

Lần đầu tiên gặp Tuyết Nga, tôi - một người ít quen biết các nhà thơ - được Hoàng Cát thì thầm: "Con bé này làm thơ hay, tính tình dễ thương". Nguyễn Trọng Tạo nói ngắn gọn theo phong cách của anh, cấm cãi: "Tuyết Nga làm thơ giỏi lắm". Thế mà tôi lại gặp một "cô bé" tóc xoã ngang vai, đôi mắt đẹp, dẫu rất buồn nhưng trong sáng, rất ít nói, cười và lắng nghe là chính. Sau tiệc rượu, Tuyết Nga, cô em út, lặng lẽ rửa hết một chồng bát đĩa nồi niêu, còn đám ông anh tiếp tục ngồi bàn chuyện thơ phú.

Nhìn bề ngoài, khó ai có thể nói Tuyết Nga là người viết những câu thơ với những biên độ lớn của tư duy và cảm xúc.

Một thời gian rất lâu tôi mới gặp lại Tuyết Nga, nàng thật thà nói ra ấn tượng tôi đã gây cho người mới gặp lần đầu: mặt khó đăm đăm!

Cái người mặt khó đăm đăm ấy đang viết về thơ và nhà thơ Tuyết Nga - người đàn bà tóc xoã ngang vai.

Hai thương thật là đoan trang

Nhà văn Nguyễn Quang Lập đã viết "Bạn văn 18" rất hay, nói rõ về cô bạn văn - em gái đoan trang Tuyết Nga. Ta rất khó tìm ra những câu thơ, bài thơ Tuyết Nga viết về sự đoan trang. Người đoan trang đâu có nhu cầu khẳng định sự đoan trang của mình?

Chất đoan trang trong thơ Tuyết Nga nằm ở sau những câu thơ, ở cách nhà thơ nữ nhìn nhận và tìm về tình yêu.

Tôi đã học con đò cách đi qua những năm tháng long đong học bến nước mùa sông khô cách nhận ra vóc dáng niềm chung thuỷ. Cọng cỏ cuối bãi bồi dạy tôi biết nhặt lên niềm hy vọng, biết nói thầm lời nói yêu anh. (Nếu những dòng sông chết)

Tôi có cảm giác Tuyết Nga không biết ghét ai bao giờ, có vẻ như nhà thơ tìm được một điểm có độ cao, từ đó chị chỉ nhìn thấy những hình khối lớn, bỏ qua những chi tiết vụn vặt của mỗi người, mỗi sự kiện.

Khi ai đó nhắc về một khuyết điểm, một hành vi chưa hay lắm của một người nào đó, Tuyết Nga thường thốt lên: "Thương anh ấy quá" hay "Thương con bé quá". Chỉ thương cho người có lỗi, Tuyết Nga không biết giận. Trong thơ chị ta không tìm thấy chữ giận, không tìm thấy một chút xíu sự oán trách.

Ta chỉ thấy sự bao dung và tinh cảm chân thành. Với cái người đàn ông đã có ly cà phê uống cùng người khác, có lời hẹn cùng người khác, nhà thơ đã xếp tất cả vào ngày hôm qua, để rồi ghi nhận cái đáng nhớ nhất:

Còn mãi trên tay khói sương phù điêu mùa thu hoang lạnh
miền anh nhớ em. (Sắp đặt)

Ba thương ăn nói có duyên

Trong đám đông, Tuyết Nga thường ít nói, chị là một chuyên gia cười trừ, nụ cười luôn rạng rỡ trên khuôn mặt đượm buồn. Chị thích lắng nghe, biết cách bí mật dẫn dắt câu chuyện. Nhưng khi đã nói, chị dùng từ chính xác, đi thẳng vào vấn đề, và lại... cười!

Cái duyên dáng trong thơ Tuyết Nga không nằm ở ngôn từ, vần điệu. Nó ở cách chị nhìn cuộc đời, nhìn vạn vật:

Nắng thia lia trên những vòm lộc biếc
Hoa oải hương dịu dàng ngước lên cuối chiều... (Hạt dẻ thứ tư)

Thơ Tuyết Nga không nũng nịu, hơn dỗi, yêu đương khốc liệt. Có thể nói trong số các nhà thơ nữ Việt nam hiện đại, Tuyết Nga ít làm thơ tình nhất, theo nghĩa thông thường của hai chữ thơ tình, song tình yêu không vắng mặt trong bất kỳ bài thơ nào của Hạt dẻ thứ tư, thậm chí nó là đề tài chủ đạo của tập thơ.

Bốn thương mơ mộng mắt huyền

Nhà thơ Tuyết Nga chưa bao giờ ngừng mơ mộng. Ngoài đời, cặp mắt chị đúng là ảo huyền mơ mộng. Hình như mơ mộng là nét xuyên suốt thơ Tuyết Nga:

Sau chập chờn những giấc mơ....
Có còn cho em hạt dẻ thứ tư? (Hạt dẻ thứ tư)

Trong bài Quê chồng, Tuyết Nga đã có một giấc mơ kỳ lạ, mơ giữa ban ngày, mơ điều không thể có được nữa: mơ về người chồng

anh đã người nghìn năm nữa (Như đá)

Một thứ mơ mộng giai dẳng và mãnh liệt:

Đưa em về mà anh đi đâu?
ngơ ngác từng lối cỏ
dắt con lần về ngõ
sà vào tiếng của mẹ già (Quê chồng)

Nhân vật người chồng ẩn sau bài thơ. Nhà thơ đang kể chuyện, đang nói với chồng đã khuất chuyện quê chuyện nhà, chuyện mẹ chuyện chị... Đưa em về mà anh đi đâu? Câu hỏi nhói lòng người đọc, nó cho ta cảm nhận được cái mộng mơ siêu thực mà rất thực của Tuyết Nga.

Tuyết Nga cũng mơ mộng về một người đàn ông - hình tượng nào đó:

Anh đến từ xa thẳm
một mùa ta đã quên cúc bất tử ven đường
một vùng sóng không reo không gầm gào
biển đứng... (Hơi ấm)

Mơ về một hơi ấm. Niềm mơ của bất kỳ một người đàn bà nào.

Năm thương dáng điệu thanh thanh

Tuyết Nga làm thơ không giống như người đầu bếp dọn ra những món ăn ngon, bắt mắt bắt mũi, mới nhìn đã thấy thích.

Tuyết Nga không có (theo tôi) những bài thơ mà mới đọc lần đầu người ta đã muốn học thuộc lòng. Thơ Tuyết Nga là loại thơ phải đọc đi đọc lại nhiều lần, mỗi lần ta lại tìm thấy thêm một cái gì đó, như phải cố gắng bóc dần nhiều lớp vỏ bọc để được chiêm ngưỡng một món quà quý giá ẩn sâu bên trong.

Có vẻ như bị khó chịu khi phải chọn từ theo vần, nhà thơ viết như thấy cần phải viết ra như thế, chứ không phải để chiều lòng người đọc. Lời bạt "9 mô-đun kiểu Điềm Phùng Thị, em phía ngoài không gian" cho ta thấy tác giả có ý thức về không gian Thơ - Hội hoạ - Điêu khắc của mình. Và cũng giải thích vì sao Tuyết Nga có nhiều bạn thân là các họa sỹ, nhà điêu khắc.

Những câu thơ không vần, chỉ cần hình ảnh và âm thanh:

Người đàn bà không có gương mặt
bóng to trùm hết đêm
cất tiếng gọi hoang dã
biến ta thành Lọ lem trốn dưới gầm bàn. (Nước mắt Lọ Lem)

Bên cạnh

Khát vọng thiên di biệt xứ
mùa thu cầm tù đường chân trời

Những lối mòn tận lực
nhưng không thể, trong ú tim trên cánh đồng hoa vàng

...

Ai hát một điệu tình du mục
đâu đó

Tóc thề vừa buông lặng
hắt sáng lên chới với những đóa vàng. (Ấn tượng Van Gogh)

Là một bức tranh nhiều hơn là một bài thơ?

Cái thanh thanh, cái thanh thoát trong thơ Tuyết Nga là ở chỗ nó luôn không đại ngôn, nhà thơ không gồng mình lên để gào thét về nỗi đau thân phận, nỗi đau đời người, nhất là đời một người thơ tài hoa luôn phải kèm theo cô đơn.

Sáu thương nón Huế nửa vành

Tôi thán phục hai chữ "nửa vành" của tác giả vô danh đã viết nên bài Lý mười thương này.
Sự không trọn vẹn, nỗi cô đơn, kiếp độc hành trong thơ Tuyết Nga khác hẳn sự cô đơn tuyệt vọng trong Hàn Mạc Tử, bậc thi nhân đàn anh mà chắc chắn Tuyết Nga rất ngưỡng mộ.

Nhà thơ cô đơn:

Không ai đưa về dưới mưa người đi con đường trắng xoá
có gì thừa trong lặng lẽ
phút ngày ngã xuống lênh đênh (Trong mưa)

Vì cô đơn nên:

Tìm trong bóng mây tìm nơi sóng cây tóc xanh mơ ngủ
tìm trong lòng ai tìm nơi khói sương những lời đã ngỏ
mùa nồng nàn. (Mùa nồng nàn)

Bài Mùa nồng nàn gợi nhớ ca từ và giai điệu nhạc Trịnh Công Sơn.
Rất nhiều khi nhà thơ thấy mình "Một mình ta rơi tự do".

Bất lực. Chấp nhận số phận, tung những đồng xu cầu may (Đồng lucky) bởi ngày tự đắm rồi mình trơ cạn (Trên con đường mùa đông), nhà thơ vẫn...nhẫn nại gieo hy vọng trái mùa (Trên con đường mùa đông), dẫu biết Rồi đông cũng xanh rồi mây cũng xa rồi xuân cũng qua... (Mùa dỗ dành) nhưng cuối cùng nhà thơ vẫn thấy:
bên ngoài ô cửa sổ mắt lá rưng rưng
bên ngoài khung cửa sổ mặt trời vừa ngẩng lên

...
Kìa cỏ rất non... kìa biển rất trong... (Tự khúc)

Đời vẫn xanh vời vợi. Trong biển cả cay đắng, trong nỗi cô đơn của người thường và con người nghệ thuật, Tuyết Nga vẫn thấy cuộc đời này là non và trong. Nếu Tuyết Nga dừng lại ở chỗ gặm nhắm, thậm chí kiêu hãnh về nỗi cô đơn của mình, ta đã không mừng đến vậy?

Bảy thương những cuộc mong chờ

Thơ Tuyết Nga là thơ của những cuộc mong chờ.

Như diều buông dây hư không biền biệt ta trôi tới nơi khói sương huyền mặc
ta lạc tận miền trăng nguyệt thực
lang lang thang lang lang

mang trong mình di chỉ của quê hương (Di chỉ)

Đã mang di chỉ của quê hương thì phải mang tiếp di chỉ đi tiếp?
Người lang thang đi tìm cái mà người đó chờ đợi. Mong đợi đến hoá đá như người đàn bà vọng phu, Tuyết Nga cũng Như đá, chỉ mới "như" thôi, may quá. Như đá bởi mong đợi thắt mình dấu trong ban mai từng ẩn ức cô tròn cuội sỏi... bốn mặt vô tri bốn mặt im lìm (Như đá)

Câu hỏi

Có còn cho em hạt dẻ thứ tư?

Là một ước nguyện, một mong chờ. Tôi hình dung chú sóc nhỏ với cặp mắt tròn xoe đang nhảy nhót trên cành, và cuối cùng có được hạt dẻ của mình, nó dùng hai chân trước cầm lên, sung sướng...

Hy vọng rồi thất vọng, nàng Lọ Lem của chúng ta có một lần duy nhất giận dỗi, nhưng là giận với Bụt với Tiên:

Đi đi...
cả Bụt
Cả Tiên (Nước mắt Lọ lem)

Vì
không tin đàn chim có thể nhặt cho cho ta những ngày hạnh phúc. (Nước mắt Lọ lem)

Nhưng nhà thơ vẫn lại tiếp tục mong ước:

Đừng nói với tôi rằng dòng sông đã chết! (Nếu những dòng sông chết!)

Tám thương thơ thẩn bên bờ Hương Giang

Trong tập "Hạt dẻ thứ tư", Tuyết Nga chỉ hai lần nhắc đến sông. Một lần là nhắc đến giòng sông quê hương

Dốc tận đáy lòng mà ngày tới biển sông Lam lửng lơ khép buồm thiêm thiếp
di chỉ vào ta Nỗi Buồn
Tựa Nước (Di chỉ)

và nguyên một bài Nếu những dòng sông chết.

Dòng sông là hình ảnh gắn liền với sự sống, sự sinh tồn. Nó còn là hình ảnh quê hương, tuổi ấu thơ... Nhiều nhà thơ, nhạc sỹ viết về giòng sông.

Tuyết Nga không viết về con sông cụ thể, con sông trong bài thơ này không có tên, nó là chính cuộc đời:

Thượng nguồn bỏ ngỏ hồn ai mới đong, mắt ai còn đang neo chiều sóng sánh, quá khứ lội sông tìm quanh câu hát... người vừa níu được bóng mình dạt trôi. Đừng nói với tôi rằng sông đang chết.

Mượn hình ảnh dòng sông để nói về giòng đời, để chiêm nghiệm cuộc sống.

Chín thương Bến Ngự sang ngang

Tất nhiên là Tuyết Nga không ở Huế, không đi đò sang Bến Ngự.

Cuộc sang ngang ở Tuyết Nga là một cuộc di chuyển trong thơ Việt nam. Khó có thể nói chị là người tiên phong mở đường, chỉ biết chị là người kiên trì đổi mới thơ.

Thơ nằm trong đền thờ thiêng liêng của Nghệ thuật, nơi Thơ giao hòa cùng Nhạc và Hoạ.

Thơ là Triết lý được trình bày bằng ngôn ngữ thơ.

Có thể nói rằng, khi làm thơ, Tuyết Nga suy nghĩ bằng con tim và cảm xúc bằng trí tuệ:

Ngôi nhà miền đẹp trời một ngày
có Người
nồng nàn thơm men chai rượu vừa bật nắp
nước và lửa và mèo con ríu rít
tiếng nói cười mùi oải hương chen nhau
nhưng... trái tim đang đập ở đâu? (Hạt dẻ thứ tư)

Nhà thơ với thân mình mảnh dẻ, nụ cười dịu dàng biết giật mình khi Rừng U Minh cháy:

Cổ thụ một ngày chết như trẻ thơ...

Nhà thơ không chỉ bó mình trong tâm cảm riêng của một con người, nhà thơ giải thoát được mình khi cảm nhận, chia sẽ được những nỗi đau nhân quần.

Mười thương tà aó dịu dàng gió bay

Các cụ tài thật, khéo léo thật. Cái thương đầu tiên là thương tóc xoã ngang vai, cái thương cuối cùng là tà áo gió bay - những thứ hoàn toàn chỉ là bề ngoài gắn bó lỏng lẻo với mỹ nhân. Đó cũng là một cách nói.

Thơ Tuyết Nga đầy triết lý, nhiều suy tư. Song mọi triết lý suy tư ấy, mọi câu thơ thoạt nhìn tưởng như là trúc trắc ấy, là của một người phụ nữ dịu dàng đôn hậu.

Ít ai như Tuyết Nga rất thèm làm cơm mời các anh cách chị đến nhà, ít ai như Tuyết Nga dám giận một người bạn khác khi người bạn này chậm đưa Tuyết Nga đến thăm một ông bạn kia đang rất cần đến thăm.

Viết về thơ Tuyết Nga là một thách thức rất lớn. Tôi viết những gì tôi cảm, tôi nhận được từ Hạt dẻ thứ tư. Có thể đó chỉ là một phần hiểu và biết, từ một góc nhìn còn hẹp. Cái đáng nói của thơ Tuyết Nga là ở chỗ đó: không ai dám nhận là mình đã hiểu được khoảng 60% thơ của chị!

Cuối cùng, để nói về tập thơ Hạt dẻ thứ tư của nhà thơ Tuyết Nga, tôi muốn dừng lại ở bài Bup bê Baby, mặc dù khó chọn bài nào là bài hay nhất trong cả tập thơ vì bài nào cũng đều là "hàng khủng".

Bé Búp bê xinh đẹp, chỉ là một món đồ chơi mỹ miều, rực rỡ phấn son, được nhiều người nâng niu chiều chuộng vì nó có:
cái nhìn thuỷ tinh dẫn lối nụ cười xoã tuổi hai mươi em đi sóng sánh
thánh thót
những lời cài đặt trước.

Nhưng dù sao em vẫn không phải là con người như ta với những khổ đau, sướng vui:

Em chẳng thể nào ngồi xuống bên người sớt lại hoang vu dỗ yên cay đắng
em chả thể như ta mặc mùa hoá đá
Trái tim như bếp lửa cuối ngày.

Lập luận như thế là đủ cho người đọc phân biệt được cái chân với cái giả.

Nhưng nếu chỉ có thế thì đã không phải là Tuyết Nga. Nhà thơ nữ của chúng ta đã sẵn sàng chia sẻ niềm vui sống với bé Búp bê:
Ta lặng lẽ về ngồi với cỏ cây chia thêm cho em những ngày lắng gió
và chính chị đã cảm ơn bé Búp bê:

không em
làm sao ta hiểu hết
hạnh phúc ta da thịt của đời thường.

Ở khổ thơ cuối, bài thơ bùng lên ngọn lửa yêu thương nơi con tim khổ đau mà vẫn nhân hậu.

Xin cảm ơn nhà thơ, chúc nhà thơ còn tiếp tục sáng tạo và cống hiến cho thi ca Việt nam nhiều hơn nữa!

Những phút xao lòng - Thuận Hữu

Mon, 23 Mar 2009 11:16:39 +0700

Những phút xao lòng - Thuận Hữu

Vẫn biết vợ mình xưa cũng có một người yêu
(Người ấy gọi vợ mình là người yêu cũ)
Cũng như mình thôi, mình ngày xưa cũng thế
Yêu một cô, giờ cô ấy đã có chồng.

Có thể vợ mình vì những phút mềm lòng
Nên giấu kín những suy tư, không kể về giấc mộng
Người yêu cũ vợ mình có những điều mà mình không có được
Cô ấy không nói ra vì sợ mình buồn.

Mình cũng có những phút giây cảm thấy xao lòng
Khi gặp lại người yêu xưa với những điều vợ mình không có được
Nghĩ về cái đã qua nhiều khi như nuối tiếc
Mình cũng chẳng nói ra vì sợ vợ buồn.

Sau những lần suy nghĩ đâu đâu, mình thương vợ mình hơn
Và cảm thấy mình như người có lỗi
Chắc vợ mình hiểu điều mình không nói
Cô ấy càng thương yêu và chăm chút mình hơn.

Mà có trách chi những phút xao lòng
Ai cũng có một thời để yêu và một thời để nhớ
Ai cũng có những phút giây ngoài chồng ngoài vợ
Đừng có trách chi những phút xao lòng.

Người ta đã và đang viết rất nhiều về tìnhyêu đôi lứa nhưng về tình cảm, tình nghĩa vợ chồng thì được viết ít hơn nhiều,tuy ít mà vẫn không hiếm bài hay.
Ta cần thông cảm với người vợ tần tảo nuôi chồng nuôi con như Trần Tế Xương trongThương vợ:

Quanh năm buôn bán ở mom sông
Nuôi đủ năm con với một chồng
Lặn lội thân cò khi quãng vắng
Eo sèo mặt nước buổi đò đông...

Nguyễn Bùi Vợi:

Ngày nắng đem chăn chiếu raphơi
Tuần đôi bận lau nhà thay vỏ gối
Thay việc em làm mà không thay nổi
Cái tảo tần rất mẹ ở trong em... (Ngày xa em).

Cần cả sự chăm sóc ân cần như LâmXuân Vy:

Ước gì nồi nước lá xông
Có thương yêu giải chất chồng nắng mưa (Em ốm).

Và nỗi đau trước cái chết của vợ nhưHữu Loan trong bài thơ Màu tím hoa sim:

Nhưng không chết
Người trai khói lửa
Mà chết
Người em gái nhỏ hậu phương.
Nên chiều hành quân
Qua những đồi sim
Những đồi sim dài trong chiều không hết
Màu tím hoa sim
Tím chiều hoang biền biệt...

Hay Thanh Tùng khóc vợ chết dobệnh tim trong Thời hoa đỏ:

Em hát một câu thơ cũ
Cái say mê của thời thiếu nữ
Mỗi mùa hoa đỏ về
Hoa như mưa rơi rơi
Cánh mỏng manh tan tác đỏ tươi
Như máu ứa của một thời trai trẻ...

Và Dương Hương Ly (Bùi Minh Quốc)trong Bài thơ hạnh phúc tặng vợ là nhà văn Dương Thị Xuân Quý hy sinhtại chiến trường trong kháng chiến chống Mỹ:

Thôi em nằm lại
Với đất lành Duy Xuyên
Trên mộ em có mùa xuân ở mãi
Trời chiến trường vẫn một sắc xanh nguyên...

Còn rất nhiều bài thơ khác nữacủa các nhà thơ nổi tiếng viết về tình nghĩa vợ chồng.

Thương vợ, thấu hiểu những vất vả lo toan củangười vợ hay đau thương khi vợ chết, tất cả những cái đó là rất đẹp, rất nhânbản.

Nhưng phải chăng tình yêu là thứ rất cần đểđi đến hôn nhân song nó chưa đủ để duy trì hôn nhân hạnh phúc?

Theo tôi cái khó nhất trong đờisống vợ chồng là sự tha thứ. Không ai có thể không có khuyết điểm gì trong suốtmột thời gian dài. Có những lỗi lầm có thể tha thứ và những lỗi lầm không thểtha thứ. Chính vì người ta không đủ yêu thương nên mới không tha thứ nổi những lỗi lầm đáng ra có thể tha thứ, vàthế là tan vỡ hôn nhân. Vậy để có thể tha thứ, ta phải làm gì?

Nhà báo Thuận Hữu ít làm thơ,nhưng anh đã đóng góp cho đời, cho thơ một bài thơ tình tuyệt vời và bài thơtình này là câu trả lời cho câu hỏi trên.

Anh tìm cách hiểu để tha thứ chongười bạn đời "những phút xao lòng". Anh không tha thứ để tỏ ra ta biết thathứ, rằng ta cao thượng, ta tử tế; mà anh đặt mình vào vị trí người vợ, đặt vợvào vị trí của mình để hiểu:
Có thể vợ mình xưa cũng có một người yêu
(Người ấygọi vợ mình là người yêu cũ)
Cũng như mình thôi, mình ngày xưa cũng thế
Yêu một cô, giờ cô ấy đã có chồng.

Anh nhận ra một thực tế kháchquan, tuy hơi cay đắng một chút, là không có ai hoàn thiện hoàn mỹ:
Người yêu cũ vợ mình có những điều màmình không có được
Cô ấy không nói ra vì sợ mình buồn.

Và tình cảm con người không thểlà một khối xơ cứng bất di bất dịch. Tự đem mình ra mổ xẻ tâm tư để hiểu ngườibạn đời là một cách làm thông minh,chí lý và đầy sức thuyết phục.

Mình cũng có những phút giây cảm thấy xao lòng
Khi gặp lại người yêu xưa với những điều vợ mình không có được

Trong đời sống nội tâm, điều người chồng cầnnhất ở vợ và vợ cần ở chồng là để bù đắp những thiếu thốn của mình, nhưng thôngthường chồng hoặc vợ lại không bao giờ hội đủ các điều mà người thứ hai đangcảm thấy thiếu. Nhận thức được điều đó, tác giả tìm ra giải pháp thoạt tưởngnhư bất ngờ:

Saunhững lần suy nghĩ đâu đâu, mình thương vợ mình hơn
Và cảm thấy mình như người có lỗi

Và hiểu rằng vợ mình cũng có cùng suy nghĩ:
Chắc vợ mình hiểu điều mình không nói
Cô ấy cũng thương yêu và chăm chút mình hơn.
Vợ sợ chồng buồn, chồng sợ vợ buồn. Đó chính là tình yêu cao đẹp trên nềntình thương sâu sắc và thật lòng.

Tác giả kết thúc bài thơ như một lời tự rănmà cũng như một thông điệp gửi đến các cặp vợ chồng trên thế gian này:

Mà có trách chi những phút xao lòng
Ai cũng có một thời để yêu và một thời để nhớ
Ai cũng có những phút giây ngoài chồng ngoài vợ
Đừng có trách chi những phút xao lòng

Đây là một bài thơ hay, nó hay không ở ngôntừ, vần điệu. Bài thơ bình dị, không cầu kỳ, không ập vào mắt người đọc nhữngcâu chữ lạ lẫm rắc rối hoặc sáo rỗng. Nó hay ở chính cái chất nhân văn, điều màtrong bất kỳ lĩnh vực đời sống nào cũng cần đến, mà trong lĩnh vực quan trọngnhất của con người là hôn nhân thì càng phải cần đến. Tuy nói về vấn đề đạođức, lại là một đề tài khá tế nhị, tác giả vẫn đã thuyết phục được người đọcbằng nét duyên dáng riêng, sự tinh tế trong cảm xúc và những suy nghĩ thật lòngrất cảm động.

Sự bao dung, lòng vị tha, khả năng tha thứ,thái độ có trách nhiệm, đó là bài học lớn mà bài thơ "Những phút xao lòng" củaThuận Hữu mang đến cho chúng ta.

Qua bài thơ này chúng ta càng hiểu thêm vìsao dân tộc ta không chỉ nói tình vợchồng mà luôn nói tình nghĩa vợ chồng.

Trái cấm - Hình vuông - thơ Quế Mai

Wed, 29 Oct 2008 10:19:52 +0700

Tôi nhìn thấy Quế Mai Lần đầu tiên tại buổi gặp gỡ nhân sinh nhật nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo. Nguyễn Trọng Tạo không định tổ chức ăn mừng ngày sinh, có lẽ là vì chưa phải năm chẵn mà cũng có thể còn là vì nếu anh đứng ra tổ chức thì mời sao cho khắp hết bạn bè. Bạn bè và người mến mộ anh rất đông. Một người bạn ở Đức về đứng ra tổ chức và nhóm các bloggers tích cực khu vực Hà Nội có mặt, nhân tiện đón sự xuất hiện của blogger Quế Mai và nhà từ thiện Hà My vừa từ Quy Nhơn ra.

Quế Mai là người phụ nữ trẻ thân hình mảnh mai, giọng nói nhỏ nhẹ, trang phục khiêm nhường. Khuôn mặt cởi mở của một người nhẫn nại với cặp mắt kín đáo nhưng thường nhìn thẳng vào người đối thoại.

Lúc đó tôi đã biết là Quế Mai có làm thơ, thì bloggers nào mà chẳng làm thơ. Tôi có cảm giác chị là người Huế, người phụ nữ Huế thường dịu dàng, trầm lắng, thương chồng thương con hết mực.

Tôi thực sự đọc thơ Quế Mai là vào đêm giới thiệu tập thơ Trái cấm của chị.

Tất tả tiếp hơn một trăm khách mời, Quế Mai vẫn không quên nhóm anh em bloggers Hà Nội, chị ký tặng tôi tập thơ mới ra lò của chị - Trái cấm.

Dưới ánh sáng như ánh trăng đêm đó, trong tiếng đàn, lời hát, lời bình thơ của nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo, nhà nghiên cứu phê bình Chu Văn Sơn và nhiều người khác, tôi lần lượt đọc hết 52 bài thơ. Tan cuộc, khách khứa ra về, mấy anh em ngồi lại với nhau thêm chút nữa. Tôi hỏi Quế Mai:

- Người vẽ bìa chọn khổ sách hình vuông, em không có ý kiến gì?
- Hình vuông là do em chọn và đưa ra yêu cầu cho người vẽ bìa. Em ra cửa hàng sách xem các kiểu khổ sách rồi em chọn hình vuông.

Mặc kệ sự uyên thâm của nhiều người có mặt, tôi phán luôn:

- Ông bà ta xưa quan niệm trời tròn đất vuông. Trời là dương, đất là âm. Đất là Mẹ, là nữ tính. Hình vuông còn có ý nghĩa cân đối hài hòa. Nó vừa góc cạnh lại vừa vuông vắn. Đó chính là đặc điểm của tập thơ Trái cấm.

Sau này đọc lại Trái cấm, tôi càng thấy rõ Hình vuông trong thơ Quế Mai gồm hai cặp cạnh song song và đối lập với nhau: "cuồng nhiệt - dịu dàng, đam mê - tỉnh táo".

Điều khó làm nhất trên đời là tìm được điểm dừng. Lòng tự hào vượt qua điểm dừng sẽ thành tự kiêu, sự cuồng nhiệt quá mức sẽ thành điên cuồng.

Thơ Quế Mai đi vòng theo bốn cạnh của hình vuông, mỗi đỉnh là một điểm dừng: cuồng nhiệt => tỉnh táo => đam mê => dịu dàng rồi cứ như thế mà lặp lại.

Tôi nghĩ rằng một người đàn bà sẽ đàn bà nhất khi hội đủ một cách hài hoà bốn trạng thái kia. Trái cấm là một tập thơ với tư cách như vậy.

Từ cuồng nhiệt:
Khoả thân
trắng
Lao vào con sóng
trắng

...
Sóng chồm lên điệu tango cuồng nhiệt
Nhấn chìm ta trong một chiếc hôn dài

Nhà thơ nữ bỗng tỉnh táo:

Sợ gì nước chảy mây trôi
Sợ anh
níu
cả
biển
trời
phương
em

Rồi ngay lập tức lại đam mê:

Cài ngọc lan trong mái tóc mềm
Ngả vào anh với hơi thở của đêm
Rồi tan mình vào trong biển nhớ

Có một vầng trăng dễ vỡ
...trăn trở
...bốm mùa quay trong quỹ đạo trái_đất_anh

Và tiếp đến là dịu dàng

Những yêu thương chúm chím gửi lên trời...

Bạn đọc có thể tìm ra cái hình vuông này trong những bài khác của tập thơ.

Trong bài viết này, tôi không có ý định tìm ra những câu thơ hay, những tứ thơ lạ. Tôi muốn nói cảm nhận của mình về một người thơ - thi nhân.

Có thể tập thơ tiếp theo của chị sẽ còn chín hơn nữa, sâu lắng và cô đọng hơn. Trên nền thành công của Trái chín, chúng ta có thể hy vọng như vậy.

Tôi đã lầm khi nghĩ Quế Mai người Huế. Chị là người đàn bà của trăm miền. Thơ chị có cái kín đáo và tinh tế của người Việt, có cả sự thẳng thắn "nổi loạn" rất hiện đại Tây phương.

Để hiểu thêm một chút vì sao tác giả đặt tên tập thơ đầu tay của mình là Trái cấm, xin mời bạn đọc thêm phụ lục dưới đây.

Phụ lục: Sự tích trái cấm

Theo huyền thoại Kitô giáo (Kinh Thánh), Ðức Chúa sinh ra bầu trời, mặt đất và muôn loài. Thoạt tiên, trời đất không có hình thù; bóng tối lan tràn khắp nơi.

Và Chúa đã tạo ra thế giới trong vòng 7 ngày.

Ngày thứ nhất, Chúa sinh ra ánh sáng.
Ngày thứ hai: ngày, đêm, nước.
Ngày thứ ba: cây, cỏ.
Ngày thứ tư: mặt trời, mặt trăng, các vì sao.
Ngày thứ năm: chim, thú.

Tiếp đó là con người, người đàn ông và người đàn bà. Họ đc sáng tạo theo hình ảnh của chính Đức Chúa. Chúa lấy chút bụi đất nặn hình người đàn ông rồi thổi vào lỗ mũi người sự sống. Ngài đặt con người trong vườn thượng uyển Eđen trồng cây ăn quả, vừa đẹp vừa ngon. Trong vườn có cây đời, cây của sự hiểu biết điều thiện và điều ác, và nhiều loại cây nữa... Chúa bảo người: "Con được ăn tất cả các quả trong vườn, nhưng không được ăn quả của cây hiểu biết điều thiện và điều ác. Nếu con ăn, con sẽ chết".

Rồi Ngài nhận thấy người đàn ông quá lẻ loi bèn lấy một cái xương sườn của người đàn ông tạo một người đàn bà. Sau khi ngủ một giấc thật say, tỉnh dậy người đàn ông đã có bạn đồng hành. Kinh Thánh gọi họ là Adam va Eva, tổ tiên của loài người trên Trái Đất.

Ngày thứ 7 Chúa nghỉ ngơi, nhìn ngắm lại công trình của mình. Thế cho nên ngày thứ 7 trong tuần mới đc gọi là Chúa nhật (đọc chệch đi thành Chủ nhật).

Một hôm, rắn - con vật xảo quyệt nhất trên mặt đất, bảo người đàn bà: "Có phải Ðức Chúa bảo nàng: Con chớ ăn tất cả mọi thứ quả trong vườn không?".
Người đàn bà đáp: "Chúng tôi được ăn mọi quả trong vườn, nhưng còn quả ở cây giữa vườn thì Chúa bảo: Chớ có ăn và chớ có sờ vào quả, không thì các con sẽ chết".
Rắn bảo: "Nàng sẽ không chết đâu. Nhưng Chúa biết khi ăn quả này, nàng sẽ sáng mắt, sẽ như thần linh, sẽ biết điều thiện và điều ác".
Người đàn bà thấy quả ở trên cây đẹp, ngon lành, lại nghĩ rằng nó có thể mở mang trí óc, nàng hái một quả ăn rồi đưa chồng ăn. Mắt của hai người bỗng sáng ngời. Họ nhìn nhau ngượng ngùng, và chuyện gì đến đã phải đến ...

Vừa lúc ấy, Ðức Chúa đến vườn chơi như thường lệ. Chúa gọi người đàn ông đến và hỏi: "Con có ăn quả cấm không?". Chàng đáp: "Người đàn bà, vợ con, cho con ăn quả ấy, và con đã ăn". Chúa hỏi người đàn bà: "Tại sao con làm thế?"'. Nàng đáp: "Rắn dụ dỗ con, nên con đã ăn". Chúa bảo rắn: "Mày đã làm thế thì mày sẽ suốt đời bị tất cả mọi con vật trên mặt đất nguyền rủa, suốt đời mày phải bò sát mặt đất và ăn bụi bặm dưới đất".

Rồi Chúa bảo người đàn bà: "Còn con, con sẽ phải mang nặng, đẻ đau, con sẽ chịu sự sai khiến của chồng". Rồi Chúa bảo người đàn ông: "Vì con đã nghe theo lời vợ, vì con không tuân lời ta bảo: chớ ăn quả cấm, vậy con sẽ phải nhọc nhằn, phải vất vả suốt đời mới có miếng cơm ăn; con từ cát bụi mà ra, con sẽ trở về với cát bụi".

Nói rồi Chúa truyền lệnh đuổi người đàn ông và người đàn bà ra khỏi vườn thượng uyển Eđen. Từ đấy, loài người sống khổ nhục dưới trần gian. Hai người đã ăn quả cấm, đó là tội tổ tông, tội nguồn gốc của mọi tội khác, của đau khổ muôn vàn của con người.

Cảm nhận "Ngày không em" - thơ Nguyễn Trọng Tạo

Tue, 07 Oct 2008 16:07:38 +0700

Ngày không em - Nguyễn Trọng Tạo

Các nhà phê bình, bạn bè văn chương và cả người đọc viết khá nhiều về thơ Nguyễn Trọng Tạo. Khó tìm ra điều gì để viết thêm về nhà thơ danh tiếng này.

Tôi muốn viết một cái gì đó nho nhỏ, hợp với sức mình, về thơ Nguyễn Trọng Tạo, với tư cách một người đọc bình thường. Tôi không cố chọn ra một số bài thơ hay nhất của Nguyễn Trọng Tạo để nói đến. Tôi đơn giản lấy luôn bài thơ mới nhất mà anh công bố để đọc và cảm nhận.

Viết về thơ Nguyễn Trọng Tạo là một công việc cực kỳ khó khăn. Vườn thơ anh quá rộng, cây hoa nào cũng đẹp, bông hoa nào cũng lung linh. Vừa định "yêu" bông hoa này, ta lại thấy bông khác quyến rũ không kém.

Một nhà "Nguyễn Trọng Tạo học" chắc chắn phải bỏ cả năm để đọc, nghiên cứu và viết một công trình khoa học về thơ anh. (Xin xem Phụ lục ở cuối bài để hình dung kho "sản phẩm" mang thương hiệu Nguyễn Trọng Tạo)

Mấy chục năm qua nhiều bài thơ của NguyễnTrọng Tạo vẫn sống trong lòng người đọc, được nhiều người thuộc lòng. Tiến sỹ Hoàng Kim, một nhà nông học tên tuổi, hễ khi nào trò chuyện với bạn bè về thơ văn là nhắc đến mấy câu:

Anh trót để ngôi sao bay khỏi cát.
Biếc xanh em mãi chớp sáng bầu trời.
Điều có thể đã hoá thành không thể.
Biển bạc đầu nông nổi tuổi hai mươi

Tôi chỉ lấy lấy ra trường hợp tiến sỹ Hoàng Kim làm ví dụ. Những người khác có thể thích bài khác, những câu thơ khác. Những câu thơ mượt mà, dễ nhớ, không cầu kỳ nhưng hình ảnh hấp dẫn, mới lạ, dưới con chữ là Tình và Lý ẩn hiện.

Đó là nói về những bài thơ thành danh của Nguyễn Trọng Tạo, thế thơ của anh gần đây thì sao? Xin mời đọc bài thơ sau:

NGÀY KHÔNG EM
Tặng Em
(Nguyễn Trọng Tạo)

Ngày không em
anh cây chổi tựa mòn góc bếp
anh cái chảo mốc meo
anh con mèo đói kêu khan
anh con chồn hoang ngủ vùi trong hốc tối...

Ngàykhông em
anh làm gì với gió
gió mềm mại dáng em
anh làm gì với lửa
lửa cháy môi em
anh làm gì với cơn mơ giật liên hồi tiếng nấc

Ngày không em
anh không có thật
anh bị phép tàng hình
chiếc bình vỡ không sao gắn lại...

Mưavẫn rơi
anh bão về miền thẳm
ngày không em
con chó tru điên
con chó điên tru hình anh mờ tỏ
nó chạy thật xa
về mách anh lưỡi được liếm gió...

Anhnhớ em
mắt liếm màn hình
những dòng chat thơm mùi da thịt

Anh thấy mình bay làtrên cỏ ướt
trên cánh trần tay em
đêm dồn đêm
ngày cũng là đêm
anh nhắm mắt một thiên đường mây trắng

Ngàykhông em
ngọn cỏ khát đâm mù tia nắng...

24.9.2008

Cách tân (đổi mới) là một quy luật của sự tồn tại, một yêu cầu tự thân của mỗi tác giả. Ai liên tục cách tân, tuổi thọ sáng tác của người đó càng dài lâu.

Có người hiểu cách tân nghệ thuật là múa không mặc quần áo như mấy chú ở FPT, có người lại làm cho câu văn lủng củng đến vô nghĩa, câu thơ cầu kỳ khó hiểu. Thậm chí có người cho rằng phải đập phá các tượng đài mới là cách tân mạnh mẽ.

Dẫu đã bước sang thập kỷ thứ 7 của cuộc đời, Nguyễn Trọng Tạo vẫn liên tục cách tân thơ mình, theo cách của anh.

Bài thơ "Ngày không em" được xây dựng theo cấu trúc:

1. Xa em, anh là gì
2. Xa em anh làm gì
3. Xa em anh như thế nào
4. Nguyên nhân - Vì nhớ em
5. Khát vọng yêu đương

Là hoạ sỹ, Nguyễn Trọng Tạo đương nhiên là giỏi bố cục. Là một người làm kỹ thuật, tôi hay tìm "sơ đồ khối" của mọi thứ.

1. Xa em anh biến thành vật bất động, mất hết công năng:

anh cây chổi tựa mòn góc bếp
anh cái chảo mốc meo

hoặc là động vật hoang dại, thiếu thốn và bải hoải:

anh con mèo đói kêu khan
anh con chồn hoang ngủ vùi trong hốc tối...

Đã ai ví sự cô đơn, nhớ nhung của mình như một con mèo đói kêu khan?

2. Xa em, anh thành người bất lực, không còn biết làm gì:
Ngày không em
anh làm gì với gió
gió mềm mại dáng em
anh làm gì với lửa
lửa cháy môi em
anh làm gì với cơn mơ giật liên hồi tiếng nấc
Đụng vào cái gì, kể cả cái vô hình là gió, cũng gợi nhớ đến em. Anh bất lực với sự khủng khoảng của chính mình.

3. Tác giả xác định trạng thái của"anh", đẩy logic nhớ nhung lên mức cao hơn:
Ngày không em
anh không có thật
anh bị phép tàng hình
chiếc bình vỡ không sao gắn lại...
Anh như bị biến mất, thành vô hình, không xương không thịt. Cảm thấy nói thế hơi điêu, hơi vô lý, tác giả tự gán mình là cái bình đã vỡ.

4. Cái gì làm anh ra nông nỗi này? Vì nhớ em. Tác giả diễn tả nỗi nhớ đến kinh người:

- thành bão về phương em,
- thành con chó điên chạy thật xa.
Tác giả không nói nhưng người đọc hiểu là con chó điên chạy đến "em", vì ở trên tác giả đã nói "gió mềm mại dáng em".
Muốn biến thành con chó đến "liếm" được người yêu một cái, hình ảnh này mới lạ, theo tôi là chưa ai nghĩ đến để mà dùng trong thi ca. Một lần nữa, tự thấy mình "phiêu" quá, tác giả lại quay về với cõi thực:

Anh nhớ em
mắt liếm màn hình
những dòng chat thơm mùi da thịt

Liếm màn hình như con chó ảo liếm gió. Động từ "liếm" là một từ trần tục, ít ai dám dùng trong thơ, Nguyễn Trọng Tạo dùng nó, rất sex mà không sex, rất thật mà vẫn rất ảo.

5. Khát vọng yêu đương:

Nhớ đến vậy, điên cuồng đến vậy, nhưng chỉ nói đến mức đó thì bài thơ mới chỉ là hay chứ chưa rất hay. Tiếp tục là khát vọng yêu đương, tuy vẫn là ảo ảnh, nhưng bây giờ thực tế hơn, đắm đuối và hạnh phúc hơn:
Anh thấy mình bay là trên cỏ ướt
trên cánh trần tay em
đêm dồn đêm
ngày cũng là đêm
anh nhắm mắt một thiên đường mây trắng

Hai câu thơ cuối, thông thường là câu kết.
Ngày không em
ngọn cỏ khát đâm mù tia nắng...
Nhưng cái kết thật bất ngờ. Hình ảnh kỳ lạ: ngọn cỏ làm sao đâm mù được tia nắng? Một cái gì đó là ao ước, một chút gì đó là giận hờn hoàn cảnh, một sự khao khát đến tột cùng.

"Ngày xa em" là một bài thơ chứng minh sức sáng tạo trẻ trung của Nguyễn Trọng Tạo. Có thể mạnh dạn mà nói: các nhà thơ lớn phải làm một việc lớn là đi tiên phong trong công cuộc đổi mới thơ.

Trên đây là cách tôi hiểu, tôi cảm nhận một bài thơ được lấy hú hoạ trong mấy trăm bài thơ của Nguyễn Trọng Tạo. Không biết là tôi đã cảm thụ được hết nó hay chưa. Nếu tôi chưa cảm thụ được hết nó thì đó cũng là điều đáng mừng: bài thơ ở một tầm cao hơn sức với của tôi.

Phụ lục

Nguyễn Trọng Tạo là người đa tài. Anh là Nhà thơ, Nhạc sĩ và Hoạ sĩ... với nhiều bút danh: Cẩm Ly, Nguyễn Vũ Trọng Thi, Nguyễn Vũ Bảo Chi, Vũ Kim Thanh, Nguyễn Trọng, Tào Ngu Tử,...

Sinh 25-8-1947 tại Diễn Châu, Nghệ An. Đi bộ đội, 1969. Học Đại học viết văn Nguyễn Du khoá 1. Làm thơ từ năm 14 tuổi. Giải thưởng thơ của Nghệ An năm 1969, và các giải thưởng thơ của các báo VănNghệ, Văn nghệ Quân đội, Nhân Dân (1978), 2 lần Giải thưởng Văn Học Nghệ Thuật Cố Đô (Huế), Giải thưởng Văn học nghệ Thuật Hồ XuânHương, Giải thưởng Ủy ban toàn quốc các Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam về thơ và văn xuôi. Đã có thơ và truyện ngắn dịch ra tiếng Pháp, Anh, Nga, Tây BanNha...

Ủy viên Hội đồng Thơ của Hội Nhà Văn Việt Nam, Trưởng ban biên tập báo Thơ (2003-2004).

Là nhạc sĩ, hiện công tác tại tạp chí Âm Nhạc và Thời Đại của Hội Nhạc sĩ Việt Nam.

8 giải thưởng âm nhạc. Đã phát hành album Tình khúc bốn mùa (NXB Âmnhạc và Hội Nhạc sĩ VN, 1996). Những bài hát nổi tiếng: Làng quan họ quê tôi (lời thơ của Nguyễn Phan Hách), Đôi mắt đò ngang, Khúchát sông quê (lời thơ của Lê Huy Mậu).
Đã vẽ trên 500 bìa sách, trong đó có bìa Chuyện Kể Năm 2000 của Bùi Ngọc Tấn. Vẽ nhiều minh hoạ trên báo, tạp chí, và trình bày mỹ thuật tạp chí Cửa Việt bộ đầu tiên (1990-1992), báo Thơ, mẫu măng-sét tạp chí Sông Hương, Hồng Lĩnh, Sông Lam, Lá cờ Thơ trong dịp Nguyên tiêu Thơ hàng nămv.v...
Các tác phẩm chính:
- Thơ: Gửi người không quen, Sóng thuỷ tinh, Đồng dao cho người lớn, Thư trên máy chữ, Tản mạn thời tôi sống, Nương thân, Thơ trữ tình, Thế giới không còn trăng,...
- Trường ca: Con đường của những vì sao, Tình ca người lính.
- Văn xuôi: Miền quê thơ ấu, Ca sĩ mùa hè, Chuyện ít biết về văn nghệ sĩ, Văn Thơ Nhạc tuổi thơ,...
- Tiểu luận phê bình: Văn chương cảm và luận.

1. Anh ném em lên trời
2. Đà Lạt và hoa
3. Điện thoại qua đêm
4. Bay ngày 8 tháng 3
5. Biển chết
6. Còn mãi một chân dung
7. Chat với người yêu
8. Con chim đen
9. Em đàn bà
10. Khi em thở dài
11. Lời ru của người đứng tuổi
12. Lục bát ga bay
13. Mẹ tuổi
14. Mới
15. Mây trắng
16. Nếu ngày mai khi tiệc cưới của em
17. Ngày chủ nhật rỗng
18. Ngày mỏng dần
19. Ngôi nhà không có gì
20. Phút dối lòng
21. Ru trắng
22. Say lúc không em
23. Sinh nhật mùa thu
24. Ta đã yêu nhau từ kiếp trước
25. Taxi
26. Tản mạn thời tôi sống
27. Tấm hình xưa
28. Tập đếm
29. Thay đổi địa chỉ
30. Thử tưởng tượng trên xe tập lái
31. Tháng tám giữ giùm tôi
32. Thơ tình người đứng tuổi
33. Thơ thứ bảy cho em
34. Trái tim Valentine
35. Venus ngủ
36. Xanh

101 bài thơ tình
1. Không đề (I)
2. Đôi lời với anh
3. Sonnê lá non
4. Sonnê ngọn lửa
5. Nến trắng
6. Cây ánh sáng
7. Bí ẩn La Joconde
8. Đồng hồ cát
9. Tặng mối tình cuối của Goethe
10. Cuộc sống
11. Sắm vai
12. Không đề (II)
13. Em (I)
14. Ngã sáu chiều mưa
15. Đợi...
16. Không em
17. Hoa ly vàng
18. Bạch hoa
19. Quy Nhơn không đề
20. Ấn tượng Huế
21. Một mình Thiên Mụ
22. Một mình
23. Tình yêu qua
24. Nếu ngày mai
25. Gửi em trong cơn mưa
26. Đào phai
27. Bài thơ khác
28. Bài thơ trắng
29. Diễm xưa
30. Bài hát lá chua me
31. Cỏ xanh đêm trước
32. Thành phố sau đêm nói yêu em
33. Thơ gửi người không quen
34. Anh đã yêu như vậy
35. Tuổi ba mươi
36. Thơ tình đứng người tuổi
37. Tâm trạng
38. Chỉ một mình em
39. Câu chuyện tình yêu nghe gió trời kể lại
40. An ủi (I)
41. Hình như
42. Giới thiệu
43. Và
44. Không đề cho Đỗ Toàn
45. Tình rơi
46. Tôi không hiểu
47. Anh yêu em
48. Chia xa
49. Những tấm ảnh thời thanh xuân
50. Biệt khúc giao thừa

Cõi nhớ

1. Sonnê buồn
2. Thiên thần
3. Cỏ và mưa
4. Không dưng
5. Cõi nhớ
6. Huế 1
7. Huế 2
8. Nỗi nhớ không tên
9. Bạn bè ở Huế
10. Chiều rơi
11. Người đẹp nhìn tôi
12. Quà sinh nhật
13. Bức tranh đen
14. Hoa ơi ta yêu nàng
15. Định nghĩa
16. Thiên An
17. Chợt
18. Ngôi sao buồn
19. Cuối năm ngẫu hứng chợ chiều
20. Đĩa hát bốn mùa
21. Bây giờ yêu
22. Chiêm cảm
23. Tạ từ
24. Chia

Lưu lạc

1. Đồng dao cho người lớn
2. Tin thì tin không tin thì thôi
3. Tái diễn
4. Đêm cổ điển
5. Sonnê không định trước
6. Cái đẹp sáu ngón
7. Bóng
8. Mộng du
9. Bá Kiến thời hiện đại
10. Nghiền ngẫm
11. Đêm động cảm
12. Tượng Mồ
13. Cảm giác biển hồ hay là thơ bên miệng núi lửa
14. Rượu cần
15. Mùa thu áo ấm
16. Cầm lòng
17. Hương Sơn
18. Ăng-ko
19. Thời gian 1
20. Thời gian 2
21. Khói cay
22. Tự vấn
23. Cảm thông
24. Có khi
25. Xứ đầu tiên
26. Lưu lạc

Nương thân

1. Thơ
2. Nương thân
3. Tinh mơ
4. Tết này đi thăm
5. Gửi
6. Tôi còn mắc nợ áo dài
7. Rượu chát
8. Người đang yêu
9. Vu vơ
10. Mắc cạn
11. Nỗi buồn kiêu
12. Không tuổi
13. Ý nghĩ
14. An ủi (II)
15. Khát
16. Đừng gửi cho tôi trăng rằm
17. Con sông huyền thoại
18. Người đến muộn
19. Triết lý có
20. Cỏ trên sân bóng
21. Là ngôi sao
22. Ba chàng cựu binh lên núi
23. Mẹ tôi
24. Bạn lính
25. Vô danh
26. Goá bụa
27. Biên khúc giao thừa
28. Nhớ Tết
29. Tết sớm gọi tuổi mình
30. Đi chợ Tết
31. Rượu Tết
32. Ngại xuân
33. Cây hoa phượng tình cờ
34. Ru hoa
35. Tìm hoa
36. Quỳnh hoa
37. Năm bài ví dụ tặng Kh.
38. Lâm Phương hát
39. Nhớ Apolinaire
40. Thơ nhờ em gửi về Nguyễn Bính
41. Modules điểm Phùng Thị
42. Không gian Lê Bá Đảng
43. Người phiên dịch chính mình
44. Thi nhân
45. Tự kiểm
46. Tự hoạ

Thế giới không còntrăng

1. Thế giới không còn trăng
2. Phác hoạ
3. Số không
4. Điều bình thường lạ lẫm
5. Tội đồ của thời gian
6. Không đề (III)
7. Rượu rắn cùng bạn thơ
8. Qua miền gái đẹp
9. Mẹ thời @
10. Dấu vết thời gian
11. Giao thừa
12. Ta của thời đang xuân
13. Ngày sáng thế
14. Vọng Huế
15. Bốn câu
16. Tưởng nhớ
17. Giao thừa thế kỷ
18. Nhà văn
19. Những người đàn bà làm thơ
20. Exit
21. Bài học ve
22. Tự dưng
23. Giữa quán Lý Thông
24. Gửi H.
25. Bản sắc
26. Cỏ may trên sân thượng
27. Nhớ Rú Cài
28. Lá
29. Một mình nghe nhạc Trịnh
30. Cây sấu nhỏ trước nhà Văn Cao
31. Tết nhớ Phùng Quán
32. Đồng dao cho bạn
33. Gửi Heraclit
34. Cổ tích thơ tình
35. Ghép lại trái tim
36. Bức tranh giêng
37. Bức tranh tình
38. Trở lại Huế
39. Ký ức mắt đen
40. Chim én
41. Món quê
42. Cửa Lò phố biển
43. Chiều thứ tư của thời gian
44. Đi chợ chiều nhớ Tám
45. Nếu em ngủ gật
46. Mùa hè ước
47. Trôi
48. Đêm kỳ diệu
49. Biển vắng
50. Bắt chước ca dao
51. Chân trời
52. Ảo giác ngày xuân
53. Em (II)
54. Một người già thông báo mùa xuân
55. Những bài thơ bị lỗi
56. Phố đỏ
57. Cô gái Ba Lan
58. Tháp Eiffel
59. Tượng thằng Cu Đái
60. Trên chuyến bay giã biệt

Thơ cho Thiếu nhi

1. Chân và cánh
2. Dòng sông mặc áo
3. Trăng

Thơ dịch:

Gần 30 bài

Thơ trên blog:
Có nhiều bài chưa xuất bản, mời xem:

http://nguyentrongtao.vnweblogs.com
http://vanchuong.vnweblogs.com

Chủ biên một trong những tập thơ mạng đầu tiên: Net Mùa Thu

----------------------------

Số liệu có thể chưa đầy đủ hoặc có sai sót, xin tác giả lượng thứ và cung cấp thêm thông tin.

Đọc Nguyệt Thảo

Tue, 08 Apr 2008 11:30:53 +0700

Trên vnweblogs tôi từng đọc trang Nguyệt Thảo và cũng trên vnweblogs, tôi được tin em đã trở về cõi phù vân.

Lúc đầu, đập vào mắt tôi là cái tên Nguyệt Thảo - cỏ trăng hay cỏ đêm. Cỏ là loại thực vật nhỏ nhoi nhất, nó cần ánh nắng ban mai, cần những giọt sương long lanh. Cỏ về đêm là cỏ không sinh trưởng, cỏ nhạt nhòa thân phận hẩm hiu trong cái lạnh lẽo âm khí ngàn trùng.

Cái tên buồn quá, nó có mang thông tin gì đây về sự bạc mệnh của em?

Lại biết em sinh năm 1979, đúng bằng tuổi con gái út của tôi, cái tuổi Kỷ Mùi trắc trở. Dẫu biết trong văn chương tuổi tác không nói lên điều gì, nhưng vì thương con nên tôi thương lây sang cả một người xa lạ bằng tuổi con mình.

Nay đọc lại thơ em, thơ của người đã khuất, tôi cố không để sự xót xa làm mờ đi tính khách quan khi cảm nhận thơ.

Thơ em không nhiều, hầu hết được làm dạng lục bát là dạng hợp với thơ tự sự, vừa dễ vừa rất khó viết.

Thành thật mà nói, xét trên góc độ đánh giá tính tư tưởng và các hình thức diễn đạt, thơ Nguyệt Thảo không có gì mới mẻ. Tuy vậy, thơ Nguyệt Thảo vẫn làm được cái việc mà mỗi nhà thơ đều mong muốn, đó là đọc thơ em xong, người đọc không thể không khắc khoải về thân phận con người, về sự mỏng manh dễ vỡ của cái quý báu nhất trên đời này là sưự sống mỗi con người.

Không thể so Nguyệt Thảo với Hàn Mặc Tử, tuy ta thấy trong thơ Nguyệt Thảo có cái gì đó giống với thơ Hàn thi sỹ. Đó là dự cảm về sự rời bỏ cõi trần, là cảm nhận sự gũi gần tâm linh với thế giới bên kia:

Loanh quanh những cỗ huỵêt tròn
lưỡi bò lê liếm từng hòn lệ vuông

Hay:

ngang mi liếc sợi tóc dài
buồn / tay nhánh nhớ rơi ngoài dấu ngôi
thưa / dày khe lược chia phôi
hai vai tháng tám một tôi ngẹn ngào

(Nửa khuya soi gương chải tóc)

Cái gì cũng dang dở, chia ly. Nửa khuya chứ không phải giữa khuya. Khe lược chia phôi. Tôi nghẹn ngào. Có ai chải tóc lúc nửa khuya, nếu không phải là người cô đơn bất hạnh?

Nỗi buồn là nét chung nhất của thơ Nguyệt Thảo, bài nào cũng buồn, tình tiết nào cũng buồn: “Sầu từ cổ kính sầu ra”, “Mỗi nỗi buồn mang một tên riêng”…

Nguyệt Thảo, trong dự cảm về cái chết của minh, em thèm sống, thèm yêu:
Máu dồn da thịt nghiêng thân
tay nghiêng hứng giọt trong ngần triết / minh
đất trời nghiêng cõi bình sinh
tôi xiêm áo lại nghiêng mình tạ tôi

Và cũng như một số các nhà thơ nữ lứa tuổi em, em không e ngại nói về cơ thể đàn bà, nói về sự đam mê nhục dục:

mở toang lòng nhau thuộc
phải dựng người nhau lên
dựng nên tình nhau được
sẽ ru đời nhau yên

Nhưng đó là ngay trong sự nhận thức sâu sắc bản chất của tình dục là việc thực hiện thiên chức cao quý sinh tồn của loài người chứ không phải là một hành vi vị dục tầm thường:

những ngày bông trứng vỡ
những giọt hồng kiêu sa
nụ nguyệt đời ra hoa
từ ngọn nguồn ân phận

Cũng có lúc Nguyệt Thảo ngông nghênh cái ngông nghênh của người mất mát, nhưng lại là cái ngông nghênh dễ thương:

Bỏ anh rồi em chẳng tiếc
đời còn vạn đứa đàn ông
với trăm cuộc tình náo nhiệt
với ngàn cốc rượu say nồng

Tôi nghĩ rằng, nếu được sống tiếp một kiếp người bình thường, Nguyệt Thảo sẽ làm thơ chín hơn, kỹ thuật thơ được nâng cao hơn rất nhiều. Khó nói được điều gì sẽ xảy ra trong tương lai, biết đâu thơ Nguyệt Thảo sẽ lại mất đi cái riêng biệt nhất của em: đau khổ vì biết yêu hết mình nhưng dang dở tình trường, khát vọng sống mãnh liệt khi tiến gần đến cõi chết:

BÀI THƠ VĨNH BIỆT

Tôi phải đi đây. ngày đã cạn
đêm đã cùng, năm tháng đã thôi
vui đã đủ, giận hờn đã chán
còn nghĩa gì mảnh xác thân hôi !

trời đất rộng, lòng tôi bỗng nhỏ
một nẻo về bốn gõ quanh co
tàu nguợc - tàu xuôi đều đã lỡ
hồn chạnh buồn như cái chợ trưa

giữa chợ trưa lại ngồi tính sổ
vay trăm năm góp trả một đời
trả một đời tôi còn vẫn nợ
vẫn nợ nguời tôi nợ cả tôi

nên dành dụm mỗi ngày mỗi tối
nên chắt chiu từng phút từng giây
mà thời gian thì qua rất vội
chẳng kịp rồi ! tôi phải đi đây !!!!!!

chẳng kịp rồi !!!!!!
tôi phải đi đây.
chẳng kịp rồi tôi phải đi đây !

Em đã đi. Tôi xin viết bài này thay một nén nhang cầu mong em an lạc chốn vĩnh hằng, em hãy nhận từ người bạn blog không quen biết này một cái nghiêng mình cảm kính!

Điều cuối cùng là tôi giành để nói với tôi. Được sống đã là diễm phúc, ta phải yêu quý, trân trọng những gì ta có.

Blog và những người bạn blog cũng nằm trong tài sản của ta!